Maliyet Modülü Danışmanlık Kullanım Kılavuzu
Maliyet Modülü, işletmelerin ürettikleri veya tedarik ettikleri ürünlerin gerçek ve dönemsel maliyetlerini doğru bir şekilde hesaplamasını sağlayan temel bir Kurumsal Kaynak Planlama bileşenidir. Üretim süreçleri, stok hareketleri, işçilik kayıtları ve işletme giderleri gibi birçok veri maliyet modülü tarafından değerlendirilir; böylece ürünlerin birim maliyetleri, dönem maliyetleri ve kârlılık analizleri net bir şekilde ortaya çıkar.
Modülün temel amacı, işletmenin üretim maliyetlerini standart ve otomatik bir yöntemle belirlemek, stok değerlerini hatasız şekilde oluşturmak ve muhasebe süreçlerine doğru bilgi aktarımı sağlamaktır. Kullanıcı yalnızca ilgili dönemi seçerek hesaplama işlemini başlatır; sistem ise arka planda gerekli tüm tanımları, parametreleri ve stok hareketlerini dikkate alarak maliyet sonuçlarını oluşturur.
Maliyet hesaplaması başlamadan önce bazı yapıların doğru ve eksiksiz şekilde tanımlanması gerekir. Dönem bilgileri, maliyet hesaplama yöntemleri, işçilik ve işletme giderlerine ait dağıtım anahtarları, stok giriş/çıkış türlerinin maliyete dahil edilme kuralları gibi parametreler sistem tarafından bu modüldeki tanım programlarından okunur. Bu nedenle maliyet modülü, yalnızca hesaplamayı değil, hesaplama öncesi tüm hazırlık süreçlerini de kapsayan bütünleşik bir yapıdır.
Dönem Tanımları
Maliyet hesaplama sürecinin temelini oluşturan yapı, dönem tanımlarıdır. Üretim maliyetlerinin hangi tarih aralığı için hesaplanacağı ve sistemin maliyet işlemlerini hangi döneme göre değerlendireceği bu programda belirlenir. Dönem tanımları yapılmadan maliyet modülünde herhangi bir hesaplama işlemi başlatılamaz.
- Bu ekranda her bir maliyet dönemi için; dönem yılı, dönem kodu, dönem adı, başlangıç ve bitiş tarihleri gibi bilgiler tanımlanır. Bu tanımlar, sistemin hangi stok hareketlerini, işçilik kayıtlarını ve üretim verilerini o döneme dahil edeceğini belirlediği için kritik öneme sahiptir.
- Dönem tanımı oluşturulurken dönem adı ve kodunun benzersiz olması gerekir. Aynı kod veya isimle birden fazla dönem oluşturulamaz. Ayrıca dönem yılı ve tarih aralıklarının doğru girilmesi, maliyet hesaplamasının sağlıklı sonuç vermesi için zorunludur. Bu bilgiler sistem tarafından kontrol edilir ve eksik veya çakışan bir yapı varsa kullanıcıya uyarı verilir.
- Dönem tanımları yalnızca oluşturma aşamasında değil, düzeltme aşamasında da dikkat gerektirir.
Bu tanım sayesinde maliyet modülü, her bir maliyet dönemini bağımsız olarak takip eder, dönemsel olarak hesaplama yapılmasını sağlar ve mali kayıtların düzgün şekilde ayrıştırılmasına temel oluşturur.
Maliyet Hesaplama Sabitleri
Maliyet modülünde stokların, yarı mamullerin ve mamullerin hangi yöntemlere göre hesaplanacağını belirleyen temel yapı Maliyet Hesaplama Sabitleri programıdır. Bu ekran, maliyet hesaplamasının mantığını oluşturan tüm parametrelerin tanımlandığı yerdir. Dönemsel hesaplama başlamadan önce bu tanımların eksiksiz yapılmış olması zorunludur.
- Bu programda; maliyet hesaplama şekli, hammadde ve malzeme miktarının nasıl belirleneceği, stok çıkış fiyatlandırma yöntemi, işçilik ve işletme giderlerinin hangi dağıtım anahtarına göre hesaplanacağı gibi kritik ayarlar kullanıcı tarafından tanımlanır. Bu seçenekler, maliyet algoritmasının nasıl çalışacağını doğrudan etkiler.
- Hammadde kullanım şeklinin ürün ağacına göre hesaplanması durumunda sistem, stok çıkışlarının yalnızca belirli fiyatlandırma yöntemleri ile uyumlu olmasına izin verir. Örneğin ürün ağacı referans alınarak hesaplanan reçete yapısında, çıkış fiyatlandırmasının ağırlıklı ortalama yöntemiyle yapılması zorunlu olabilir. Bu tür tanımlarda sistem uyumsuzlukları engellemek için kullanıcıyı uyarır.
- Programda girilen tüm bilgiler maliyet hesaplama sırasında otomatik olarak kullanılır. Satırların zorunluluk kontrolleri sistem tarafından yapılır ve eksik ya da hatalı bir parametre girişi bulunduğunda hesaplama yapılmasına izin verilmez. Böylece maliyet sonuçlarının tutarlılığı ve doğruluğu güvence altına alınır.
Maliyet Hesaplama Sabitleri, bir kez doğru tanımlandığında tüm dönemler boyunca hesaplamanın ortak referans noktası olarak çalışır. Maliyet yapısının firma politikasına, hesaplama yöntemlerine ve sektörel ihtiyaçlara uygun olarak şekillendirilmesini sağlar.
İşçilik ve İşletme Tutarının Alınacağı Muhasebe Hesapları
Bu program, maliyet hesaplamalarında kullanılacak işçilik ve işletme giderlerinin hangi muhasebe hesaplarından alınacağını belirlemek için kullanılır. Maliyet hesaplama sürecinin doğru çalışabilmesi adına, sistemin üretimle ilgili gider tutarlarını hangi hesaptan okuyacağını bilmesi gerekir. Bu nedenle, her bir maliyet türü için uygun muhasebe hesabının tanımlanması zorunludur.
- Program açıldığında, daha önce yapılan tanımlar grid üzerinde listelenir. Yeni bir tanım yapılmak istendiğinde kullanıcı "Yeni Giriş" adımıyla form ekranını açar. Burada maliyet türü, muhasebe hesabı, tutarın nasıl değerlendirileceği ve diğer temel bilgiler girilir. Bu alanlar maliyet algoritmasının çalışması için temel veri niteliğindedir ve boş bırakılamaz.
- Sistem aynı maliyet türü için aynı muhasebe hesabının birden fazla kez kaydedilmesine izin vermez. Böylece tanımların tutarlılığı korunur ve hesaplama aşamasında yanlış veya tekrar eden veriler kullanılmaz.
- Bu programda kullanıcılar yalnızca tanımlama işlemi yapar; hesaplamaya dair bir işlem yapılmaz. Yapılan tanımlar, maliyet hesaplama aşamasında sistem tarafından otomatik olarak okunur ve ilgili dönem için işçilik ile işletme giderlerinin doğru şekilde dağıtılmasını sağlar.
Bu yapı sayesinde maliyetlendirme süreci finansal verilerle tam uyumlu hale gelir, üretim maliyetleri doğru ve izlenebilir biçimde hesaplanır.
Maliyet Yapılan Stokların G/Ç Türü Tanımları
Bu program, maliyet hesaplama sürecinde hangi stok hareket türlerinin maliyetlendirme kapsamında dikkate alınacağını belirlemek için kullanılan temel tanım ekranıdır. Üretim ve stok süreçlerinde çok sayıda giriş/çıkış hareketi oluştuğundan, maliyet algoritmasının hangi hareketleri değerlendireceğini net şekilde bilmesi gerekir. Bu tanımlar yapılmadan maliyet hesaplaması sağlıklı bir şekilde çalışmaz.
- Program açıldığında daha önce oluşturulmuş tanımlar gridde listelenir. Yeni bir tanım yapılmak istendiğinde kullanıcı "Yeni Giriş" butonuna tıklayarak form ekranını açar. Form üzerinde stok tipi, dikkate alınacak giriş/çıkış türü, depo bilgisi ve maliyete dahil edilmesi gereken hareket tipleri seçilir. Bu alanlar maliyet hesaplama mantığının temelini oluşturduğu için boş geçilemez.
- Sistem, stok tipi ile G/Ç türü kombinasyonunun benzersiz olmasını zorunlu tutar. Aynı eşleşmenin ikinci kez kaydedilmesine izin verilmez. Böylece maliyet hesaplamasında karışıklık yaşanmasının önüne geçilir ve her stok tipi için hangi hareketlerin baz alınacağı net şekilde belirlenmiş olur.
- Tanımlar tamamlandıktan sonra sistem, maliyet hesaplama ekranında yalnızca burada belirlenen hareket türlerini dikkate alır. Bu sayede promosyon çıkışı, fire çıkışı gibi maliyete dahil edilmemesi gereken stok hareketleri hesaplama dışında bırakılır; yalnızca gerçek maliyet unsuru oluşturan hareketler işlenir.
Bu program, maliyet algoritmasının hangi stok hareketlerini değerlendireceğini belirlediği için maliyet modülünün kritik yapı taşlarından biridir. Doğru tanımlar, hem tutarlı maliyet sonuçları elde edilmesini sağlar hem de üretim ve stok yönetimi süreçlerinin maliyete etkisinin doğru yansıtılmasına yardımcı olur.
İşçilik Çalışma Süresi Tanımları
Bu program, üretim süreçlerinde oluşan işçilik sürelerinin maliyet hesaplamasında kullanılmak üzere tanımlandığı ekrandır. Üretim maliyetinin önemli bir bileşeni olan işçilik giderlerinin doğru hesaplanabilmesi için her stok veya üretim adımı için ne kadar süre harcandığının sisteme işlenmesi gerekir.
- Ekran açıldığında daha önce tanımlanmış çalışma süreleri listelenir. Sistem hem manuel tanıma hem de üretim modülünden otomatik veri çekmeye uygun yapıdadır. Eğer işletme üretim modülünü aktif kullanıyorsa, iş emirlerinde girilen gerçekleşen işçilik süreleri bu ekrana otomatik yansıtılır ve maliyet hesaplaması bu verilere göre yapılır. Manuel çalışan firmalarda ise kullanıcı gerekli bilgileri elle girerek işçilik sürelerini tanımlar.
- Yeni tanım yapılmak istendiğinde kullanıcı "Yeni Giriş" işlemi ile form ekranını açar ve stok kodu, üretilen miktar ve çalışma süresi gibi temel bilgileri doldurur. Bu alanlar maliyet hesaplamasını doğrudan etkilediği için zorunludur. Eksik bilgi olması durumunda sistem kaydetme işlemine izin vermez ve kullanıcıyı uyarır.
Bu tanımlar, işçilik giderlerinin ürün başına doğru şekilde dağıtılmasını sağlar. Hesaplamada kullanılan süre bilgileri, maliyet algoritmasının işçilik giderlerini dağıtmasında temel veri niteliğindedir. Bu nedenle çalışma sürelerinin doğru ve güncel olması maliyet sonuçlarının doğruluğu için kritik önem taşır.
Maliyet Hesaplama İşlemleri
Maliyet Hesaplama ekranı, üretim ve stok süreçlerinde oluşan maliyetlerin dönem bazında hesaplandığı ve sonuçların raporlandığı ana uygulamadır. Bu ekran, maliyet modülündeki tüm tanım programlarının sonucunu bir araya getirir ve hesaplamanın nihai çıktısını kullanıcıya sunar. Bu nedenle hesaplama başlamadan önce tüm tanımların eksiksiz yapılmış olması kritik önem taşır.
Ekran açıldığında herhangi bir veri görüntülenmez. Kullanıcı öncelikle çalışmak istediği Maliyet Dönemini seçmelidir. Dönem seçilmeden hiçbir işlem yapılmasına sistem izin vermez ve kullanıcıya uyarı gösterilir.
Listeleme işlemi, daha önce hesaplanmış bir maliyet dönemi için sonuçların görüntülenmesini sağlar.
Kullanıcı bir maliyet dönemi seçip "Listele" butonuna tıkladığında:
- Seçili döneme ait önceden yapılmış bir hesaplama varsa sonuçlar grid üzerinde listelenir.
- Dönem için hiç hesaplama yapılmamışsa grid boş olarak gelir.
Listeleme aşaması yalnızca sonuç görüntülemek içindir; bu ekranda herhangi bir düzenleme veya değişiklik yapılmaz.
Hesaplama işlemi, sistemin ilgili döneme ait tüm üretim ve stok hareketlerini analiz ederek birim maliyetleri oluşturduğu aşamadır. Kullanıcı dönem seçtikten sonra "Hesapla" butonuna tıklayarak süreci başlatır.
Bu aşamada sistem aşağıdaki parametreleri dikkate alır:
- Maliyet Hesaplama Sabitleri
- G/Ç Türü Tanımları (maliyete dahil edilecek hareketler)
- İşçilik ve işletme gideri dağıtım anahtarları
- İşçilik çalışma süreleri
- Üretim iş emirleri ve sarf malzeme tüketimleri
- Ambar giriş/çıkış fiyatlandırma yöntemleri
- Tanımlanmış maliyet yöntemleri (Ağırlıklı Ortalama, FIFO vb.)
"Hesapla" butonuna basıldığında sistem:
- Döneme ait tüm hareketleri toplar,
- Ürün ağaçları ve sarf malzemelerini değerlendirir,
- Gider dağıtım anahtarlarını uygular,
- İşçilik sürelerini ve ilgili maliyetlerini ekler,
- Tanımlanmış maliyet yöntemine göre birim maliyeti hesaplar.
Hesaplama tamamlandığında sonuçlar grid üzerinde iş emri veya stok kodu bazında görüntülenir.
Bu ekranda:
- Yeni giriş yapılmaz
- Düzeltme yapılamaz
- Silme işlemi yoktur
Maliyet hesaplama ekranı tamamen sonuç gösteren bir yapıdır. Herhangi bir hata oluşması durumunda kullanıcı ilgili tanım programlarını kontrol ederek hesaplamayı yeniden çalıştırmalıdır.
Programların Veri Tabanı Tablo Adı ve Alanları
| Tablo Adı: Maliyet Hesaplama İşlemleri | CostCalculations |
|---|---|
| Ekran Alan Adı | Tablodaki Karşılığı |
| ID | ID |
| Stok/Hizmet Tipi | StockTypeId |
| Stok/Hizmet Kodu | StockCardId |
| Stok Miktarı | StockQuantity |
| Stok Birimi | StockUnitID |
| İş Emri Numarası | WorkOrderId |
| Stok Maliyeti | StockCost |
| İşçilik Dağıtım Miktarı | LaborDistributionQuantity |
| İşçilik Dağıtım Miktarının Oranı | LaborDistributionQuantityRate |
| İşçilik Maliyeti | LaborCost |
| Alttan Gelen İşçilik Maliyeti | LaborCostFromSubcutting |
| İşletme Dağıtım Miktarı | BusinessDistributionQuantity |
| İşletme Dağıtım Miktarının Oranı | BusinessDistributionQuantityRate |
| İşletme Maliyeti | BusinessCost |
| Alttan Gelen İşletme Maliyeti | BusinessCostFromSubcutting |
| Firma Döviz Kodu | CompanyCurrencyCodeID |
| Maliyet Dönemi | CostPeriodId |
| Tablo Adı: Dönem Tanımları | PeriodDefinitions |
|---|---|
| Ekran Alan Adı | Tablodaki Karşılığı |
| ID | ID |
| Kodu | Code |
| Adı | Name |
| Dönem Yılı | PeriodYear |
| Başlangıç Tarihi | StartDate |
| Bitiş Tarihi | EndDate |
| Pasif Mi? | IsPassive |
| Pasiflendirme Tarihi | DatePassive |
| Onay Durumu | ApprovalStatus |
| Proses Bilgisi | ProcessId |
| Tablo Adı: Maliyet Sabitleri | CostFixeds |
|---|---|
| Ekran Alan Adı | Tablodaki Karşılığı |
| ID | ID |
| Maliyet Hesaplama Şekli | CostCalculationMethod |
| Ürünün Hammadde ve Malzeme Miktarı Hesaplama Şekli | MaterialQuantityCalculationMethod |
| Stok Maliyeti Hesaplanırken Çıkışların Fiyatlandırılma Şekli | CalculationMethodOfPricingOutput |
| İşçilik Giderleri Dağıtım Anahtarı | LaborExpensesDistributionKey |
| İşletme Giderleri Dağıtım Anahtarı | BusinessExpensesDistributionKey |
| Tablo Adı: İşçilik ve İşletme Tutarının Alınacağı Muhasebe Hesabı | CostAccountingAccounts |
|---|---|
| Ekran Alan Adı | Tablodaki Karşılığı |
| ID | ID |
| Hesaplanacak Maliyet Türü | CalculationCostType |
| Muhasebe Hesabı | ChartOfAccountId |
| Toplam Tutarı Hesaplama Şekli | AdditionAndSubtraction |
| Muhasebe Tutar Hesaplaması | AccountingAmountCalculation |
| Pasif Mi? | IsPassive |
| Pasiflendirme Tarihi | DatePassive |
| Onay Durumu | ApprovalStatus |
| Proses Bilgisi | ProcessId |
| Tablo Adı: Maliyet Yapılan Stokların G/Ç Türü Tanımları | CostInputOutputTypes |
|---|---|
| Ekran Alan Adı | Tablodaki Karşılığı |
| ID | ID |
| Stok/Hizmet Tipi | StockTypeId |
| G/Ç Türü | InputOutputTypeId |
| Depo Kodu | WarehouseId |
| Dikkate Alınacak Hareket Tipi | TypeMovementConsider |
| Pasif Mi? | IsPassive |
| Pasiflendirme Tarihi | DatePassive |
| Onay Durumu | ApprovalStatus |
| Proses Bilgisi | ProcessId |
| Tablo Adı: İşçilik Çalışma Süresi Tanımları | LaborWorkTimes |
|---|---|
| Ekran Alan Adı | Tablodaki Karşılığı |
| ID | ID |
| İşi Yapan Personel Bilgisi | EmployeeCompletingWorkId |
| İşlem Tarihi | TransactionDate |
| Stok/Hizmet Tipi | StockTypeId |
| Stok/Hizmet Kodu | StockServiceCardId |
| İş Emri Numarası | WorkOrderId |
| Üretilen Miktar | QuantityProduced |
| Çalışma Süresi | WorkTime |
| Onay Durumu | ApprovalStatus |
| Proses Bilgisi | ProcessId |